{"id":53531,"date":"2026-02-13T10:42:36","date_gmt":"2026-02-13T15:42:36","guid":{"rendered":"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/?p=53531"},"modified":"2026-02-13T10:42:51","modified_gmt":"2026-02-13T15:42:51","slug":"les-cyberattaques-la-pollution-invisible-du-numerique","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/2026\/02\/13\/les-cyberattaques-la-pollution-invisible-du-numerique\/","title":{"rendered":"Les cyberattaques : la pollution invisible du num\u00e9rique"},"content":{"rendered":"<p>Un r\u00e9cent <a href=\"https:\/\/ieeexplore.ieee.org\/document\/11357919\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" data-auth=\"NotApplicable\" data-linkindex=\"1\">article scientifique publi\u00e9 dans <em>IEEE Acess<\/em><\/a> par Fehmi Jaafar, professeur au <a href=\"https:\/\/www.uqac.ca\/dim\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">D\u00e9partement d\u2019informatique et de math\u00e9matique<\/a> ainsi que Jean Decian, \u00e9tudiant \u00e0 la <a href=\"https:\/\/www.uqac.ca\/programme\/2138-maitrise-en-informatique-cybersecurite\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">ma\u00eetrise en informatique (cybers\u00e9curit\u00e9)<\/a>, met en lumi\u00e8re un ph\u00e9nom\u00e8ne encore largement sous-estim\u00e9 : l\u2019empreinte carbone des cyberattaques. Contrairement \u00e0 l\u2019id\u00e9e que le cyberespace serait immat\u00e9riel et donc \u00e9cologique, les chercheurs montrent que les attaques informatiques g\u00e9n\u00e8rent une pollution r\u00e9elle et parfois importante.<\/p>\n<p>Selon l\u2019\u00e9tude, les \u00e9missions li\u00e9es aux cyberattaques peuvent repr\u00e9senter jusqu\u2019\u00e0 20 % des \u00e9missions annuelles des \u00c9tats\u2011Unis, et pr\u00e8s de 50 % de l\u2019empreinte carbone de l\u2019ensemble du secteur des technologies de l\u2019information et des communications (TIC). Ces chiffres incluent notamment l\u2019impact \u00e9nerg\u00e9tique de trois types d\u2019attaques : piratage pour minage de cryptomonnaie\u00a0(cryptojacking), ran\u00e7ongiciel (ransomware) et d\u00e9ni de service (DoS).<\/p>\n<p>Ce constat surprend.\u00a0Pourtant, chaque attaque mobilise des milliers de machines, augmente la consommation \u00e9nerg\u00e9tique des infrastructures num\u00e9riques et entra\u00eene un usage intensif des serveurs. Autrement dit, le cybercrime a une empreinte \u00e9cologique mesurable, comparable \u00e0 celle de pays industrialis\u00e9s.<\/p>\n<p>Les \u00e9valuateurs de cette \u00e9tude ont soulign\u00e9 la valeur et l&rsquo;originalit\u00e9 de cette contribution dans un domaine notablement sous-explor\u00e9 de la litt\u00e9rature sur la cybers\u00e9curit\u00e9, en mettant en \u00e9vidence le lien innovant \u00e9tabli entre les menaces cybern\u00e9tiques et la durabilit\u00e9 environnementale.<\/p>\n<p><strong>Pour consulter l\u2019article complet : <\/strong><a href=\"https:\/\/ieeexplore.ieee.org\/document\/11357919\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\" data-auth=\"NotApplicable\" data-linkindex=\"3\">Cyberattacks Are a Major Source of Global Carbon Emissions<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Un r\u00e9cent article scientifique publi\u00e9 dans IEEE Acess par Fehmi Jaafar, professeur au D\u00e9partement d\u2019informatique et de math\u00e9matique ainsi que Jean Decian, \u00e9tudiant \u00e0 la ma\u00eetrise en informatique (cybers\u00e9curit\u00e9), met en lumi\u00e8re un ph\u00e9nom\u00e8ne encore largement sous-estim\u00e9 : l\u2019empreinte carbone des cyberattaques. Contrairement \u00e0 l\u2019id\u00e9e que le cyberespace serait immat\u00e9riel et donc \u00e9cologique, les chercheurs [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":53532,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,4],"tags":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v24.2 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\r\n<title>Les cyberattaques : la pollution invisible du num\u00e9rique - UQACtualit\u00e9s<\/title>\r\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\r\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/2026\/02\/13\/les-cyberattaques-la-pollution-invisible-du-numerique\/\" \/>\r\n<meta property=\"og:locale\" content=\"fr_CA\" \/>\r\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\r\n<meta property=\"og:title\" content=\"Les cyberattaques : la pollution invisible du num\u00e9rique - UQACtualit\u00e9s\" \/>\r\n<meta property=\"og:description\" content=\"Un r\u00e9cent article scientifique publi\u00e9 dans IEEE Acess par Fehmi Jaafar, professeur au D\u00e9partement d\u2019informatique et de math\u00e9matique ainsi que Jean Decian, \u00e9tudiant \u00e0 la ma\u00eetrise en informatique (cybers\u00e9curit\u00e9), met en lumi\u00e8re un ph\u00e9nom\u00e8ne encore largement sous-estim\u00e9 : l\u2019empreinte carbone des cyberattaques. Contrairement \u00e0 l\u2019id\u00e9e que le cyberespace serait immat\u00e9riel et donc \u00e9cologique, les chercheurs [&hellip;]\" \/>\r\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/2026\/02\/13\/les-cyberattaques-la-pollution-invisible-du-numerique\/\" \/>\r\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"UQACtualit\u00e9s\" \/>\r\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-02-13T15:42:36+00:00\" \/>\r\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-02-13T15:42:51+00:00\" \/>\r\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/NUM_MaitriseInformatiqueCybersecuriteA22_Fbk-Lkdn-ImPartage1200x628-09.jpg\" \/>\r\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1200\" \/>\r\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"628\" \/>\r\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\r\n<meta name=\"author\" content=\"Service des communications et des relations publiques\" \/>\r\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\r\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"\u00c9crit par\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Service des communications et des relations publiques\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Estimation du temps de lecture\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"2 minutes\" \/>\r\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/2026\/02\/13\/les-cyberattaques-la-pollution-invisible-du-numerique\/\",\"url\":\"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/2026\/02\/13\/les-cyberattaques-la-pollution-invisible-du-numerique\/\",\"name\":\"Les cyberattaques : la pollution invisible du num\u00e9rique - UQACtualit\u00e9s\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/2026\/02\/13\/les-cyberattaques-la-pollution-invisible-du-numerique\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/2026\/02\/13\/les-cyberattaques-la-pollution-invisible-du-numerique\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/NUM_MaitriseInformatiqueCybersecuriteA22_Fbk-Lkdn-ImPartage1200x628-09.jpg\",\"datePublished\":\"2026-02-13T15:42:36+00:00\",\"dateModified\":\"2026-02-13T15:42:51+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/#\/schema\/person\/366c45a0c4f0e677b41b4af5886e2018\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/2026\/02\/13\/les-cyberattaques-la-pollution-invisible-du-numerique\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"fr-CA\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/2026\/02\/13\/les-cyberattaques-la-pollution-invisible-du-numerique\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"fr-CA\",\"@id\":\"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/2026\/02\/13\/les-cyberattaques-la-pollution-invisible-du-numerique\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/NUM_MaitriseInformatiqueCybersecuriteA22_Fbk-Lkdn-ImPartage1200x628-09.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/NUM_MaitriseInformatiqueCybersecuriteA22_Fbk-Lkdn-ImPartage1200x628-09.jpg\",\"width\":1200,\"height\":628},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/2026\/02\/13\/les-cyberattaques-la-pollution-invisible-du-numerique\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Les cyberattaques : la pollution invisible du num\u00e9rique\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/\",\"name\":\"UQACtualit\u00e9s\",\"description\":\"Le portail des nouvelles de l&#039;UQAC\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"fr-CA\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/#\/schema\/person\/366c45a0c4f0e677b41b4af5886e2018\",\"name\":\"Service des communications et des relations publiques\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"fr-CA\",\"@id\":\"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/20fbbda8a292f59f2d3461a5b999c00b?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/20fbbda8a292f59f2d3461a5b999c00b?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Service des communications et des relations publiques\"},\"url\":\"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/author\/bap\/\"}]}<\/script>\r\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Les cyberattaques : la pollution invisible du num\u00e9rique - UQACtualit\u00e9s","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/2026\/02\/13\/les-cyberattaques-la-pollution-invisible-du-numerique\/","og_locale":"fr_CA","og_type":"article","og_title":"Les cyberattaques : la pollution invisible du num\u00e9rique - UQACtualit\u00e9s","og_description":"Un r\u00e9cent article scientifique publi\u00e9 dans IEEE Acess par Fehmi Jaafar, professeur au D\u00e9partement d\u2019informatique et de math\u00e9matique ainsi que Jean Decian, \u00e9tudiant \u00e0 la ma\u00eetrise en informatique (cybers\u00e9curit\u00e9), met en lumi\u00e8re un ph\u00e9nom\u00e8ne encore largement sous-estim\u00e9 : l\u2019empreinte carbone des cyberattaques. Contrairement \u00e0 l\u2019id\u00e9e que le cyberespace serait immat\u00e9riel et donc \u00e9cologique, les chercheurs [&hellip;]","og_url":"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/2026\/02\/13\/les-cyberattaques-la-pollution-invisible-du-numerique\/","og_site_name":"UQACtualit\u00e9s","article_published_time":"2026-02-13T15:42:36+00:00","article_modified_time":"2026-02-13T15:42:51+00:00","og_image":[{"width":1200,"height":628,"url":"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/NUM_MaitriseInformatiqueCybersecuriteA22_Fbk-Lkdn-ImPartage1200x628-09.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Service des communications et des relations publiques","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"\u00c9crit par":"Service des communications et des relations publiques","Estimation du temps de lecture":"2 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/2026\/02\/13\/les-cyberattaques-la-pollution-invisible-du-numerique\/","url":"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/2026\/02\/13\/les-cyberattaques-la-pollution-invisible-du-numerique\/","name":"Les cyberattaques : la pollution invisible du num\u00e9rique - UQACtualit\u00e9s","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/2026\/02\/13\/les-cyberattaques-la-pollution-invisible-du-numerique\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/2026\/02\/13\/les-cyberattaques-la-pollution-invisible-du-numerique\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/NUM_MaitriseInformatiqueCybersecuriteA22_Fbk-Lkdn-ImPartage1200x628-09.jpg","datePublished":"2026-02-13T15:42:36+00:00","dateModified":"2026-02-13T15:42:51+00:00","author":{"@id":"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/#\/schema\/person\/366c45a0c4f0e677b41b4af5886e2018"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/2026\/02\/13\/les-cyberattaques-la-pollution-invisible-du-numerique\/#breadcrumb"},"inLanguage":"fr-CA","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/2026\/02\/13\/les-cyberattaques-la-pollution-invisible-du-numerique\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"fr-CA","@id":"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/2026\/02\/13\/les-cyberattaques-la-pollution-invisible-du-numerique\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/NUM_MaitriseInformatiqueCybersecuriteA22_Fbk-Lkdn-ImPartage1200x628-09.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/NUM_MaitriseInformatiqueCybersecuriteA22_Fbk-Lkdn-ImPartage1200x628-09.jpg","width":1200,"height":628},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/2026\/02\/13\/les-cyberattaques-la-pollution-invisible-du-numerique\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Les cyberattaques : la pollution invisible du num\u00e9rique"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/#website","url":"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/","name":"UQACtualit\u00e9s","description":"Le portail des nouvelles de l&#039;UQAC","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"fr-CA"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/#\/schema\/person\/366c45a0c4f0e677b41b4af5886e2018","name":"Service des communications et des relations publiques","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"fr-CA","@id":"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/20fbbda8a292f59f2d3461a5b999c00b?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/20fbbda8a292f59f2d3461a5b999c00b?s=96&d=mm&r=g","caption":"Service des communications et des relations publiques"},"url":"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/author\/bap\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/53531"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=53531"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/53531\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":53533,"href":"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/53531\/revisions\/53533"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/wp-json\/wp\/v2\/media\/53532"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=53531"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=53531"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.uqac.ca\/uqactualites\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=53531"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}